Relativsätze — sifət budaq cümlələri. Bir ismi izah edən tabe cümlədir: "kişi ki gəlir", "kitab ki oxudum". Almancada der/die/das əvəzlikləri bağlayıcı kimi işlədilir.
Relativpronomen — der/die/das bağlayıcı kimi
Relativpronomen cinsə, hala və sayına görə dəyişir. Cədvəl der/die/das ilə demək olar ki eynidir — yalnız bəzi fərqlər var (Dativ cəm, Genitiv).
Hal
Mask.
Fem.
Neut.
Cəm
Nominativ
der
die
das
die
Akkusativ
den
die
das
die
Dativ
dem
der
dem
denen
Genitiv
dessen
deren
dessen
deren
Fərqlər (der/die/das-dan):
denen (cəm Dativ — der/die/das-da "den")
dessen, deren (Genitiv — yiyəlik göstərir)
Hansı halı seçmək — 2 addım
Cins və sayı izah edilən ismdən götür (Mann = mask, Kinder = cəm...)
Hal relativsatz içindəki funksiyaya görə (mübtəda → Nom, obyekt → Akk, dolayı obyekt → Dat)
Nominativ relativsatz
Relativpronomen tabe cümlədə mübtəda rolundadır:
Das ist der Mann, der hier wohnt.Bu burada yaşayan kişidir. (kişi yaşayır → Nom)
Ich kenne die Frau, die dort steht.Orada duran qadını tanıyıram.
Wo ist das Buch, das auf dem Tisch lag?Stolun üstündə olan kitab haradadır?
Akkusativ relativsatz
Relativpronomen tabe cümlədə obyekt rolundadır:
Das ist der Mann, den ich gestern gesehen habe.Bu dünən gördüyüm kişidir. (mən onu gördüm → Akk)
Das Buch, das ich gelesen habe, war sehr interessant.Oxuduğum kitab çox maraqlı idi.
Dativ relativsatz
Das ist die Frau, der ich geholfen habe.Bu kömək etdiyim qadındır. (helfen Dativ tələb edir)
Die Kinder, denen wir die Bücher gegeben haben, sind glücklich.Kitabları verdiyimiz uşaqlar xoşbəxtdir.
Söz önü ilə relativsatz
Söz önü ismin önünə deyil, relativpronomenin önünə gəlir:
Das ist der Freund, mit dem ich gestern gesprochen habe.Bu dünən söhbət etdiyim dostumdur. (sprechen mit + Dat)
Die Stadt, in der ich wohne, ist klein.Yaşadığım şəhər kiçikdir.
Das Auto, für das ich gespart habe, ist teuer.Yığdığım pul üçün maşın bahalıdır.
Genitiv relativsatz — dessen / deren
Yiyəlik üçün:
Das ist der Mann, dessen Frau Ärztin ist.Bu, həyat yoldaşı həkim olan kişidir.
Die Frau, deren Kinder hier spielen, ist meine Nachbarin.Uşaqları burada oynayan qadın qonşumdur.
was — neutralda və ya bütöv cümləyə
Bəzi xüsusi hallarda was işlədilir:
Das ist alles, was ich weiß.Bildiyim hər şey budur.
Er hat mir geholfen, was sehr nett war.O mənə kömək etdi, ki çox xoş idi. (bütöv cümləyə işarə)
Praktik test
Das ist der Mann, ___ hier arbeitet. → der (Nom mask)
Die Frau, ___ ich kenne, kommt aus Berlin. → die (Akk fem)
Das Kind, ___ ich helfe, ist klein. → dem (Dat neut)
Der Freund, mit ___ ich spreche, ist Tom. → dem (Dat mask, söz önü ilə)
Die Eltern, ___ Kinder hier sind, warten. → deren (Gen cəm)