14 orta

Modalverben

Modal fellər

Modal fellər başqa felin üzərinə əlavə məna qoyur: bacarmaq, istəmək, məcbur olmaq, icazə vermək…

Quruluş: Modalverb (təsriflənmiş) + ... + əsas fel (infinitivdə, sonda!)
Yəni əsas fel həmişə cümlənin sonuna gedir, modal isə adi yerində qalır (2-ci yer).

Ich kann Deutsch sprechen. Mən almanca danışa bilirəm.

6 modal fel

Modal	Mənası	Nümunə
können	bacarmaq, edə bilmək	Ich kann schwimmen. — Üzə bilirəm.
müssen	məcbur olmaq, lazım olmaq	Ich muss arbeiten. — İşləməliyəm.
dürfen	icazə var, etmək olar	Du darfst hier rauchen. — Burada papiros çəkə bilərsən.
sollen	(başqası deyib) etməli	Ich soll mehr lernen. — Daha çox oxumalıyam (deyiblər).
wollen	istəmək (qətiyyətli)	Ich will Pizza. — Pizza istəyirəm.
mögen	xoşlamaq	Ich mag Kaffee. — Qəhvə xoşlayıram.
möchten	istərdim (kibar)	Ich möchte Kaffee. — Bir qəhvə istərdim.

Təsriflənmə cədvəli

Modal fellər ich və er/sie/es formalarında eyni olur — bu vacibdir!

Şəxs	können	müssen	dürfen	sollen	wollen	mögen	möchten
ich	kann	muss	darf	soll	will	mag	möchte
du	kannst	musst	darfst	sollst	willst	magst	möchtest
er/sie/es	kann	muss	darf	soll	will	mag	möchte
wir	können	müssen	dürfen	sollen	wollen	mögen	möchten
ihr	könnt	müsst	dürft	sollt	wollt	mögt	möchtet
sie/Sie	können	müssen	dürfen	sollen	wollen	mögen	möchten

Diqqət: Tək formalarda Umlaut (ä, ö, ü) yox olur! müssen → ich muss, dürfen → ich darf.

Söz sırası (vacib!)

Modal cümləsi “sandwich” kimidir:

1-ci yer	2-ci yer (modal)	Orta	Son (əsas fel)
Ich	muss	heute Abend	arbeiten.
Wir	wollen	nach Italien	fahren.
Heute	kann	ich nicht	kommen.
Was	möchten	Sie	trinken?

Cümlədə nə qədər söz olursa olsun — əsas fel həmişə sonda, infinitivdə qalır.

Hər modal felin praktik istifadəsi

können — bacarıq, imkan

Ich kann Auto fahren. Maşın sürə bilirəm. (bacarıq)

Kannst du mir helfen? Mənə kömək edə bilərsənmi?

müssen — vacib, məcburiyyət

Ich muss zum Arzt. Həkimə getməliyəm.

Du musst pünktlich sein. Vaxtında olmalısan.

İnkarda dəyişir: nicht müssen = vacib deyil (yox: olmaz!). Du musst nicht kommen = gəlmək məcburi deyil.
“Olmaz” demək üçün nicht dürfen işlət.

dürfen — icazə

Hier darf man nicht rauchen. Burada papiros çəkmək olmaz.

Darf ich hereinkommen? İçəri girə bilərəm?

sollen — başqasının istəyi/məsləhəti

Der Arzt sagt, ich soll mehr Wasser trinken. Həkim deyir, daha çox su içməliyəm.

Was soll ich machen? Nə etməliyəm?

wollen — qətiyyətli istək

Ich will eine neue Wohnung kaufen. Yeni mənzil almaq istəyirəm.

Diqqət: wollen çox qətidir. Restoranda “Ich will Bier!” demə — kobud səslənir. “Ich möchte ein Bier” de.

mögen — xoşlamaq

Adətən obyekt ilə işlənir, infinitivlə yox:

Ich mag Schokolade. Şokolad xoşlayıram.

Magst du Katzen? Pişikləri sevirsənmi?

möchten — kibar arzu

Restoranlarda, mağazalarda, rəsmi vəziyyətlərdə ən çox istifadə olunan modaldır:

Ich möchte einen Kaffee, bitte. Bir qəhvə istərdim, zəhmət olmasa.

Möchten Sie etwas trinken? Bir şey içmək istəyərdinizmi?

müssen vs sollen — fərqi

müssen	sollen
Daxili vacibat və ya obyektiv zərurət	Başqasının dediyinə görə
Ich muss schlafen. (yorulmuşam, məcburam)	Ich soll schlafen. (anam dedi)

können vs dürfen — fərqi

können	dürfen
Bacarıq/imkan	İcazə
Ich kann schwimmen. (üzə bilirəm)	Ich darf schwimmen. (icazə var)