Imperativ — başqasına əmr, xahiş, məsləhət vermək üçündür.
Azərbaycancada: “Gəl!”, “Otur!”, “Oxuyun!”.
Almanca Imperativ
üç formada olur:
- du — bir nəfər yaxın adama
- ihr — qrupa, yaxın adamlara
- Sie — bir nəfər və ya qrupa, rəsmi
Yəni
“Komm!”, “Kommt!”, “Kommen Sie!” — hamısı “Gəl!” deməkdir, amma kimə dediyinə görə fərqlənir.
Du forması (sən)
Qayda: infinitivdən -en sonluğunu çıxar, qalanı qoy. “du” sözü işlədilmir!
| İnfinitiv | du forması | Imperativ (du) | Tərcümə |
|---|
| kommen | du kommst | Komm! | Gəl! |
| spielen | du spielst | Spiel! | Oyna! |
| lernen | du lernst | Lern! | Öyrən! |
| gehen | du gehst | Geh! | Get! |
İstisnalar — du formasında
1. Fel -t, -d, -n, -m ilə bitirsə → -e əlavə olunur
| arbeiten | Arbeite! | İşlə! |
| finden | Finde! | Tap! |
| öffnen | Öffne! | Aç! |
2. Felin saiti e → i / ie dəyişirsə — Imperativdə də dəyişir
| İnfinitiv | du forması | Imperativ | Tərcümə |
|---|
| essen | du isst | Iss! | Ye! |
| geben | du gibst | Gib! | Ver! |
| nehmen | du nimmst | Nimm! | Götür! |
| lesen | du liest | Lies! | Oxu! |
| sehen | du siehst | Sieh! | Bax! |
| sprechen | du sprichst | Sprich! | Danış! |
3. a → ä dəyişməsi Imperativdə OLMUR
| fahren — du fährst | Fahr! (ä yox!) | Sür! |
| schlafen — du schläfst | Schlaf! | Yat! |
| tragen — du trägst | Trag! | Gəzdir! |
Ihr forması (siz — qrup, yaxın)
Qayda: təsriflənmiş ihr formasıdır, sadəcə ihr sözünü atırsan.
| ihr forması | Imperativ (ihr) | Tərcümə |
|---|
| ihr kommt | Kommt! | Gəlin! (yaxın qrup) |
| ihr spielt | Spielt! | Oynayın! |
| ihr esst | Esst! | Yeyin! |
| ihr arbeitet | Arbeitet! | İşləyin! |
Sie forması (Siz — rəsmi)
Qayda: infinitiv + Sie. Sözlərin yeri dəyişir: fel + Sie.
| Infinitiv | Imperativ (Sie) | Tərcümə |
|---|
| kommen | Kommen Sie! | Gəlin! (rəsmi) |
| helfen | Helfen Sie mir! | Mənə kömək edin! |
| warten | Warten Sie bitte! | Zəhmət olmasa gözləyin! |
Sie forması ən asanıdır — sadəcə infinitiv + Sie. Almaniyada yaşayıb işləyəndə bu form ən çox lazım olacaq.
Müqayisəli cədvəl
| İnfinitiv | du! | ihr! | Sie! | Tərcümə |
|---|
| kommen | Komm! | Kommt! | Kommen Sie! | Gəl(in)! |
| gehen | Geh! | Geht! | Gehen Sie! | Get(in)! |
| warten | Warte! | Wartet! | Warten Sie! | Gözlə(yin)! |
| essen | Iss! | Esst! | Essen Sie! | Ye(yin)! |
| sprechen | Sprich! | Sprecht! | Sprechen Sie! | Danış(ın)! |
| fahren | Fahr! | Fahrt! | Fahren Sie! | Sür(ün)! |
İki vacib istisna
sein (olmaq)
| du! | Sei! | Ol! |
| ihr! | Seid! | Olun! |
| Sie! | Seien Sie! | Olun! (rəsmi) |
Sei vorsichtig!
Diqqətli ol!
haben (sahib olmaq)
| du! | Hab! | Sahib ol! |
| ihr! | Habt! | |
| Sie! | Haben Sie! | |
Hab keine Angst!
Qorxma! (söz-söz: qorxun olmasın!)
“bitte” ilə daha kibar
Almanlar əmrləri yumşaltmaq üçün bitte (zəhmət olmasa) əlavə edirlər:
Komm bitte hier!
Buraya gəl, zəhmət olmasa.
Setzen Sie sich, bitte.
Buyurun, oturun.
Schließ bitte die Tür!
Qapını bağla, zəhmət olmasa.
Söz sırası Imperativdə
Fel həmişə cümlənin əvvəlindədir:
| Fel | (Sie?) | Qalan |
|---|
| Komm | — | schnell hier! |
| Kommt | — | schnell hier! |
| Kommen | Sie | schnell hier! |
Praktik nümunələr
Mach die Hausaufgaben!
Ev tapşırığını et! (du, uşağa)
Seid still!
Sakit olun! (ihr, uşaqlara)
Nehmen Sie Platz!
Oturun! (rəsmi)
Iss dein Gemüse!
Tərəvəzini ye!
Gib mir das Buch!
Kitabı mənə ver!